«حج ابراهیمی» نوشته مصطفی شریعتی رودسری، قائم مقام مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی گیلان

 موسم سالانه حج و زیارت و اعمال آن یاد آور نکاتی هست که جلوه زیبا  و معنوی آن در جایگاه کسی که آنرا دیده و درک کرده و کسانی که آرزومند و وصال به آن هستند شوقی را ایجاد می کند و امیدواری رسیدن به آن را در آدمی زنده نگه می دارد . مراسم حج هر ساله در ایامی چند با مناسکی خاص انجام می گیرد . هر کسی با هر نوع بینش و نگرش و علاقه و جذبه به آن ، خود را مشتاقانه  به آن کعبه آمال  رسانده و سعی می کند  که صنف ثبت و ضبط  نام حاجی برای  خود ! خاطرات شیرین  و فراموش  نشدنی از آنرا  مکرر برای مشتاقان بیان دارد براستی حج کجاست و چیست ؟ آیا آداب آن کفایت از همه چیز می کند  و حاجی پس از احرام بستن و انجام مناسک و « لبیک گویی» به زبان ، دل را رها می سازد ؟ و یا اینکه دل را در گرو معشوق یکتا  باخته و همیشه دلدار باقی می ماند ؟ پیامبر رحمت (ص) و ائمه طاهرین  (ع)   و اصحاب کرام توجه خاصی به موسم حج  داشته اند آیات و روایات زیادی در حرمت و عظمت این «ذکرالله » جهانی از زبان قرآن و خاندان رسول الله (ص) بما  رسیده که در واقع نشان از اهمیت و تاکید بر اقبال و انجام صحیح  آن می باشد.

در روایات آمده است که حضرت امام حسن مجتبی (ص) 25 بار با پای پیاده از مدینه به سفر مکه و حج مشرف شده اند . مدینه شهر پیامبر (ص) و ائمه اطهار (ع) شهر علم و معرفت و ولایت و رحمت بوده و هر عاشق خسته جانی می خواهد در آن با نجوای دل بدنبال گمشده یی بگردد که سر دل با او واکرده و اشک شوق بریزد  ، و خود را در جوار پیامبر (ص) و ائمه بقیه (ع)  در پناه و امن الهی ببیند .

خداوند تبارک و تعالی درباره مکه در آیه 125 سوره بقره می فرمایند : « و بیاد آور هنگامیکه قرار دادیم خانه کعبه را محل امن و دستور داده شد که مقام ابراهیم را جایگاه پرستش خدا قرار دهید و از ابراهیم و فرزندش اسماعیل پیمان گرفتیم که حرم خدا را از هر پلیدی پاکیزه دارید برای اینکه اهل ایمان بطواف و اعتکاف حرم بیاید و در آن نماز و طاعت خدا بجای آرند . « آیات بعد از این آیه و دیگر آیات  مربوط به حجت دستورات معنایی و انجام مناسکی را برای مومنان  بیان می دارد که آنرا متفاوت از دیگر عبادات  واجب ولی در راستای  تحقق توحید می سازد . در این فرصت  اندک حج را از نگاهی دیگر می نگریم  که ره توشه یی باشد برای آخرت  و توفیقی گردد همواره برای یدن و درک و عمل  و اخلاص و همیشه در احرام بودن و مصون از وساوس شیطانی شدن و غفلت از « ذکرالله اکبر »  نکردن .

اول از همه اینکه بیت الله الحرام نقطه توجه و تمرکز همه مسلمانان و مومنان عالم می باشد . هر کس که می خواهد نماز بگذارد و قلب خود را متوجه خدای تبارک و تعالی کند  باید رو بسوی کعبه باشد حتی  در  اعمال مستحبی نیز سفارش شده که  روبسی آن نقطه عمیق ادراکی قرار گیریم تا بتوانیم با رفع همه پراکندگی ها خود را در یک نقطه جبروتی  ذوب  کنیم . کعبه نشانی هست که راه را گم نکنیم و از همه راههای پر وسوسه و پرجاذبه  اعراض کنیم . کعبه اگر با دل نسبت نداشته باشد و موجب اصلاح  و تقویت بینش و باور نگردد ، در سادگی بنا و ظاهر ، تفاوتی  با  دیگر ابنیه دینی نخواهد داشت جز آنکه قدمت  تاریخی آن بیشتر است . اینجا مکانی است که نقطه وصل انسان برای خداجویی و خداگرایی است کعبه مکان مطهری است که بدستور حضرت حق  و بدست حضرت  ابراهیم خلیل (ع)  و فرزند ذبیح الله او حضرت اسماعیل (ع)  برای اطاعت  و بندگی خدای قادر بنا شده است. خانه  خدا جایی است که روزی پنج بار هر مسلمانی هفده رکعت نماز بسوی آن می خواند  و نقطه اغاز و پایان  عبادت خود را با آن نسبت  و پیوند داده و با آن تطبیق می دهد . کعبه شروع حرکت انسان برای رهایی از تحریکات  شیطانی قلب و توجیهات فریبنده بوده و با هر دور طواف انسان از همه رذایل  فارغ شده و به نقطه ذوب نزدیکتر می شود .

حاجی وقتی از نقطه شروع طواف حرکت می کند، هر آنچه را  که او را مشغول  به دنیا و مادیت نماید را سعی می کند  با اذکار و دعاها از خود دور ساخته و خود را برای دیدن شوق انگیز معشوق آماده نماید . حاجی با هر طواف خود را سبکتر  ساخته و معرفت  خود  را افزایش می دهد ؛ تا وقتی به نقطه وصول رسیده بین او  و معبودش فاصله یی  نباشد  خداوند کعبه  را قرار داد تا  انسان جهت گیری خود را در هیچ  حالی فراموش ننموده  و همه اعمال و رفتار خود را  رو به سوی آن انجام دهد و چون می داند که انجام  اعمال همزمان پیمان بستن وثیق بین خود و خدای  متعال می باشد،  سعی می کند که با زیباترین جملات و  عبادات در حاضع ترین حالات آنرا  بیان داشته و خود را ذره یی  در  دریای بیکران امت الرسول (ص)  ببیند . خداوند حج را قرار داد تا انسانهای  از هم جدا شده به یکدیگر  بپیوندند . در ایام حج ،   حاجی باید از وضعیت همه جانبه  برادران  و خواهران  دینی خود در دیگر سرزمینهای جهان مطلع گردد .

حاجی باید بداند که نطقه اتصال او با هم کیشانش دین مبین اسلام تضعیف جامعه مسلمین را فراهم می سازد . حج موسمی است که مسلمانان دنیا  گردهم آیند و از رسالت خود در عصر حاکمیت تکنولوژی و اطلاعات و غفلت  و جهالت مدرنیستی به پاسخگویی نیاز فطری بشر رسیده و برای هدایت و سعادت آنها برنامه ریزی عملی نمایند. حج عبادتی ساده  و سهل  برای حاجی شدن تنها نیست.

هر مسلمانی در این روزهای کوتاه متوجه جامعه  مسلمانان در اقصی  نقاط عالم شده و خود را در مسوول سرنوشت دیگران می بیند  اگر امروزه شاهد  آن هستیم که دنیا در بوق و کرنای دموکراسی و آزادی خواهی و حقوق بشر دمیده و اعصاب  همه را در گیر دستاوردهای  خرد ورزانه خود کرده است ، باید در موسم حج از احوال یکدیگر بپرسیم که آیا این شعارها در محل زندگی مسلمانان با واقعیت تطبیق می کند و یا اینکه تنها جنبه تبلیغاتی داشته و برای تحمیق و تحقیر و تخریر  و اغافل گفته می شود ، آیا مسلمانان در کشورهایی که در اقلیت اعتقادی  هستند آیا بعنوان شهروندان درجه یک از  همه حقوق اجتماعی، سیاسی و فرهنگی بصورت کامل برخوردارند ؟ و یا اینکه هنوز بعنوان شهروند جامع شناخته نشده و در انجام عبادات و مناسک دینی با تضیقاتی مواجه  هستند ؟ چنانکه در قلب  اروپای بظاهر  متمدن که داعیه آزادی و حقوق بشر را دارند هنوز یک دحتر وزن مسلمان نمی تواند با حجاب اسلامی که دستور تاکید خدای متعال برای مصونیت از تعرض و توهین می باشد بدرستی استفاده نماید ،  و در صورت مقاومت در حفظ اعتقادات  مجبور است که از حقوق قانونی و طبیعی خود چشم پوشی نموده و جرم بنیادگرایی و اصول گرایی بپذیرد که محرومیتهای اجتماعی و فرهنگی داشته باشد .

آیا برهنگی تمدن و آزادی نام دارد ؟ زمانی که انسان روح خود را در بند می کند و جسم خویش را آزاد می گذارد  جایی برای خداگرایی و خلیفه الهی باقی می ماند ؟ غرب بظاهر مدرن از پاسخگویی به آن عاجز بوده و نمی تواند به آن جوان متقنی بدهد ، حج  فرصتی است که مسلمانان بدور از جایگاه اجتماعی و تمکن مالی در یک نقطه ی محوری تجمع کنند و با لباس احرام که با سفیدی خود دلها را بی ریا می سازد ، بدور از رنگ پوست ، میزان توانایی معیشتی  و قدرت ساسی و طبقه اجتماعی همه یکدل  و یکصد ا خدای متعال را بخوانند و تنها از او بخواهند که همه رنگها را بیرنگ ساخته و  تنها به رنگ خدایی در آورد چنانکه در آیه 138 سوره بقره می خوانیم : « صبغه الله و من احسن من الله صبغه  و نحن لدعا بدون » یعنی بجای هر گونه رنگ پذیری ، بهترین رنگ ، رنگ خدا گونه شدن است که این رنگ باعث می شود که ما داخل در عبادت کنندگان مخلص الهی قرار گیریم حج محل امن برای زنان و مردان مسلمان عالم هست و هر مسلمی باید در آن احساس امنیت  و آرامش کند و خود را متعلق به جهان اسلام بداند .

غیر مسلمان نباید در آن جای حاکمیتی داشته باشد  و برای مومنان تصمیم گیری کند . اگرچه مسلمانان هر کشوری از نظر حقوق مدنی خود را وابسته به یک نظام سیاسی می دانند و برای خود مرز جغرافیایی خاصی ترسیم می کنند اما حج مرز و حدود ندارد ، بلکه حیطه  آن مسلمان بودن می باشد و هر کسی که محل عبادات  حضرت ابراهیم (ع) محل عبادت همه مسلمانان عالم در همه زمانها باشد . و هیچ فرقی بین آنان از نظر جنس و طبقه و قدرت  و مکنت  مالی نگذاشته و همه را وامدار شلیم در برابر فرمان حق نموده است . خدای عزوجل  از زن و مرد مسلمان می خواهد  که در این دو مکان شریف با توسل به جایگاه رفیع پیامبر اکرم (ص) و خاندان بی بدیلش به او توجه نمایند  و تنها او را بدون  شریک و خالق  خویش بخوانند .

در حج انسان برای تطهیر نفسانیات خود می کوشد و با انجام مناسک ویژه آنچه را که ابراهیم (ع) و خاتم پیامران (ص) انجام داده است را اجرا می کند ، تا بگوید که خدا یا من هر چه را که دارم بمانند پیامبرت بسوی تو آورده ام . و هر آنچه را که ندارم باسم  او از تو درخواست می کنم و شفاعت  او و خاندان مکرمش را می طلبم . طواف   و اعتکاف در بیت الله الحرام برای پاکیزه  شدن از همه وهمها  و خرافات  و تعلقات مادی و انحرافات بوده و همه جهت گیری ها  و اعمال آن یکسان و در روزها و شبهای خاصی مشترک بین همه حاجیان انجام می گیرد . چون آنچه که مورد عنایت حضرت حق تعالی  قرار دارد ، اینست که عظمت  و کبریایی خداوند درک شود ، و ذره ناچیز بودن انسان عیان و اعتراف گردد .

خداوند اراده نموده که انسان در سرزمین وحی به مقامی برسد که پیامبر (ص)  را در آن به مقام  محمود می رساند . و عبودیت پیامبر (ص)  برای ما الگو و راهنمایی جاویدان هست که ما از آن تخطی  نکنیم و بدانیم که آنچه پیامبر (ص) برای ما قرار داده  تا روز قیامت ثابت بوده و نباید بر حلاف آن عمل نماییم  چنانکه در سوره حشر آیه 7 می فرماید : «آنچه را که پیامبر (ص)  برای شما آورده است  آنرا از وی بگیرد (عمل کنید ) و آنچه را که او نهی فرموده از آن در گذرید (برای خود اجتهاد نکنید !) ما در حجت اجتهاد می کنیم که آموزه های دینی خود را با یکدیگر در میان بگذاریم از  حاکمیت یافتن آتی اسلام در جهان  کفر زده بگوییم  از نشر حقایق آن بشنویم وبرای برادران و خواهران خود بسوغات  ببریم از توطئه های دشمنان  جهان اسلام مطلع گردیم و به دفاع از هم دینان ومحرومان و مستضعفان  بپردازیم از مظلومیت  و محرومیت همه ستم دیدگان عالم با خبر گردیم ، و مهمتر از همه اینکه صدای  برائت از مشرکان و حاکمیت یافتن آنان برجان و ناموس و اموال  و عرض و آبروی مسلمانان جلومگیری نموده و با وحدت امت اسلامی به نشر حقایق الهی بکوشیم، حج یک فرصت جهانی برای صدور بیانیه اسلامی برای نجات بشریت بوده و باید از آن در جهت نجات ستمدیدگان عالم استفاده نمود و زمینه ظهور آقا  حضرت صاحب زمان والامر را فراهم ساخت .

امید است که حج ابراهیمی سازنده منش و نگرش و اصلاح اعمال تک تک مسلمانان گردد تا عزت مسلمین با رضایت الهی همچنان  پناهگاه همه محرومان عالم شده و شکست و خواری و خزان را نصیب ائمه کفر و نفاق و شرک در سراسر جهان سازد. انشاء ا...

مصطفی شریعتی رودسری